Dickensville - Dokkum - Molen de Hoop

Molen de Hoop van Dickensville is in 2018 aan de collectie van de nostalgische Elfsteden Serie toegevoegd en is een replica in het klein van de gelijknamige korenmolen op het Zuiderbolwerk in de Elfstedenstad Dokkum. De molen is een achtkante stellingkorenmolen en is in 1849 gebouwd. 

Dokkum Molen De Hoop
achtkante stellingkorenmolen

industriemolen zoals een korenmolen, een papiermolen of een zaagmolen

Door de molen op een stelling (verhoging) te plaatsen vangt deze meer wind. De stellingmolen is dan ook vaak terug te vinden binnen de bebouwde kom of op vestingwallen van steden. De tegenhanger van deze molens noemt men grondzeilers; de wieken kunnen dan bijna de grond raken.

BestemmingHet malen van graan, thans op vrijwillige basis

ModeltypeKantige molen, stellingmolenKrachtbronWindKenmerken
Achtkante molen
Functie
Korenmolen
RompHouten achtkant, gedekt met riet, op houten gepotdekselde onderbouw op lage gemetselde voetKapGedekt met rietInrichting
Eén koppel 16der kunststenen; elevator; mengketel; silo's

Versieringen
Zeer eenvoudige smalle baard, wit geverfd, rood afgebiesd, zonder opschrift.

De rietplanken zijn voorzien van een een speelse rood-wit-blauwe versiering.

Plaats bedieningStellingmolenBediening kruiwerkBuitenkruierPlaats kruiwerkBovenkruierKruiwerkEngels; kruilier met rondgaande kettingVlucht22,75 m.VangVlaamse vang, vangbalk met duim, vangstokOverbrenging
Bovenwiel 63 kammen
Bovenbonkelaar 32 kammen, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 101 kammen
Steenschijfloop 25 staven, steek 9,9 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 7,95

HoogteVan de stelling: 7,45 m.WiekvormBinnenroede systeem Fauël; buitenroede systeem Van Bussel met Ten Haveklep

De molen is gebouwd op dezelfde plaats waar tot 1840 de Grote Molen, een standerdmolen, stond. Die werd in dat jaar afgebroken.
Zeer lang was dit niet alleen een koren- maar ook een pelmolen. Naar verluidt zijn de dubbele veldkruisen in het achtkant een gevolg van het vele pelwerk dat op deze molen is verricht.

Na zeventig jaar in het bezit te zijn geweest van de familie Broekema, kocht de gemeente de molen, liet deze draaivaardig restaureren en droeg hem toen over aan de huidige eigenaar.
De molen is ingericht voor de veevoederproductie. Op de begane grond bevindt zich een dierenspeciaalzaak.

Op 30 september 2022 ging, nadat beide roeden waren gestreken, de kap eraf voor een grondige herziening. De bedoeling is dat de Potroede wordt hersteld en daarna weer gestoken.
De geheel hersteld Potroede heeft men op 27 juli 2023 weer gestoken. Voor de buitenroede kwam een geheel nieuw exemplaar.

Bijzonder: de achtkantstijlen zijn doorlopend van de stenen voet tot aan het boventafelement.
Het Engels kruiwerk werd in 1949 aangebracht en is afkomstig van de toen gesloopte molen 'Het Lam' te Uithoorn.
Het Ten Havesysteem is hier, tamelijk uitzonderlijk, op de buitenroede aangebracht. Dit volgens mededeling omdat, als dit op de binnenroede had gezeten, de zwichtklep te dicht langs de romp zou gaan.

monument - Inschrijving register
11 januari 1968

De korenmolen ‘De Hoop’ in Dokkum is een achtkante stellingmolen en werd gebouwd in 1849 door Gerrit P. de Boer; de molen was aanvankelijk ook ingericht als pelmolen. De wieken van ‘De Hoop’ hebben een vlucht van 22,75 meter: daarmee is dit één van de grootste molens van Dongeradeel.

De molen was eigendom van o.a. Dijkstra, Kwint, Kiestra, Kloosterman en Banga tot hij in 1924 in bezit kwam van de uit Groningerland afkomstige Edo Broekema, die de eerste was van drie generaties molenaars Broekema. Zo werd De Hoop in de volksmond bekend als "de molen van Broekema".

Om de molen efficiënter en economischer te laten draaien, met het oog op de concurrentie van de meelfabrieken, werden na de tweede wereldoorlog op de binnenroede Fauël-fokken en Van Bussel-stroomlijnneuzen geplaatst -en op de buitenroede Ten Have-kleppen. In 1949 werd De Hoop voor de eerste keer gerestaureerd en werd het kruiwerk vervangen door het kruiwerk van een korenmolen uit Uithoorn. Na opknapbeurten in 1959 en 1965 werd deze bijna anderhalve eeuw oude molen in 1995 voor de vierde keer gerestaureerd. Onder in de molen is nu een dierenspeciaalzaak gevestigd, terwijl deze op de eerste verdieping een opslag heeft.

In 1999 was dit de eerste molen in Nederland waarin een volledig automatische sprinkler-installatie werd aangebracht in het kader van het pilot-project “Sprinklers in Molens”.

De molen wordt bediend door vrijwillige molenaars en is gratis te bezichtigen wanneer hij draait of op afspraak.

In 2022 en 2023 werd De Hoop gerestaureerd, zodat hij er nu weer prachtig bij staat.

De Hoop is een windmolen in Dokkum uit 1849. De achtkante bovenkruier is een stellingmolen. De functie is korenmolen.

Eigenaar is de Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel. De Hoop is een van de twee molens die Dokkum rijk is. De andere molen is de Zeldenrust. Beide molens staan op de bolwerken.

De Hoop is een windmolen uit 1849 in Dokkum. De molen staat op één van de Dokkumer bolwerken

De molen is gebouwd op dezelfde plaats waar tot 1840 de Grote Molen, een standerdmolen, stond. Die werd in dat jaar afgebroken.
Zeer lang was dit niet alleen een koren- maar ook een pelmolen. Naar verluidt zijn de dubbele veldkruisen in het achtkant een gevolg van het vele pelwerk dat op deze molen is verricht.

Na zeventig jaar in het bezit te zijn geweest van de familie Broekema, kocht de gemeente de molen, liet deze draaivaardig restaureren en droeg hem toen over aan de huidige eigenaar.
De molen is ingericht voor de veevoederproductie. Op de begane grond bevindt zich een dierenspeciaalzaak.

Op 30 september 2022 ging, nadat beide roeden waren gestreken, de kap eraf voor een grondige herziening. De bedoeling is dat de Potroede wordt hersteld en daarna weer gestoken.
De geheel hersteld Potroede heeft men op 27 juli 2023 weer gestoken. Voor de buitenroede kwam een geheel nieuw exemplaar.

Bijzonder: de achtkantstijlen zijn doorlopend van de stenen voet tot aan het boventafelement.
Het Engels kruiwerk werd in 1949 aangebracht en is afkomstig van de toen gesloopte molen 'Het Lam' te Uithoorn.
Het Ten Havesysteem is hier, tamelijk uitzonderlijk, op de buitenroede aangebracht. Dit volgens mededeling omdat, als dit op de binnenroede had gezeten, de zwichtklep te dicht langs de romp zou gaan.

Het aanzicht van Dokkum, twee molens langs het Baantjerbolwerk
het opknappen van de molen kost zo'n 182.000 euro. Maar dan kan de molen er wel weer een poos tegenaan.

Het is allemaal houtwerk in elkaar, dat wordt op een bijzondere manier samengesteld. Molens blijven in deze tijd dus ook onderhoudsgevoeliger, want het zijn allemaal onderdelen die veel onderhoud nodig hebben. Bijvoorbeeld het riet- en hout- en schilderwerk, dat vraagt gewoon veel onderhoud",

Molen De Hoop is in 1849 gebouwd op dezelfde plaats waar tot 1840 de Grote Molen stond. Het was niet alleen een korenmolen, maar ook een pelmolen. Nadat het zeventig jaar eigendom was van de familie Broekema, heeft de gemeente de molen gekocht. Die droeg het later weer over aan Stichting Monumentenbehoud Noardeast-Fryslân. Tegenwoordig zit er een dierenspeciaalzaak op de begane grond.

Dokkum is een echte molenstad. Tegenwoordig vormen de twee nog regelmatig draaiende windmolens op de bolwerken een uniek en prachtig plaatje, maar ooit was er een tijd dat wel vijf stoere wiekendragers op de dwingers het aanzicht van het stadje bepaalden. Dat waren kleinere, houten molens, zogenaamde standerdmolens. Ze werden in de loop van de tijd vervangen door grotere en efficiëntere stellingmolens. In 1842 ging de Hanspoortstermolen in vlammen op en had Dokkum voor de voedselvoorziening nog maar één koren- en pelmolen meer: de Driepijpstermolen op de hoek van de Vleesmarkt en het Baantjebolwerk. Die moest alle bakkers en particulieren van meel voorzien.

De meer dan honderd jaar oude standerdmolen De Groote Molen op de dwinger aan het Zuiderbolwerk was namelijk vanwege zijn bouwvallige staat al in 1838 afgebroken. Door protesten van (invloedrijke) omwonenden – bang voor een nieuwe molenbrand – werd de herbouw van een korenmolen bij de Hanspoort tegengehouden, waarna de Raad van de stad Dokkum in het voorjaar van 1849 toestemming gaf aan molenbouwer Gerrit Pieters de Boer om op de Zuiderdwinger een achtkante, houten stellingmolen te bouwen met een stelling op ruim zeven meter hoogte met een gevlucht van 20 voet (= 22,75 meter) en daarmee één van de grootste molen in de Dongeradelen. De molen werd voorzien van twee koppels maalstenen en liefs drie koppels pelstenen voor het pellen van gerst tot gort voor de toen veel gegeten gortepap: sûpengroattenbrij. Geheel in de geest van die tijd kreeg de molen de optimistische naam De Hoop.

Deze stellingmolen is vooral uniek door het geheel houten onderstuk en de lange, houten hoekstijlen van het achtkant, waarvan niet heel veel molens zijn voorzien. Om bij harde wind de torsie of spanning in het achtkant op te vangen, werden in de velden op de bovenste zolders van dubbele veldkruisen aangebracht. Eind juli 1849 adverteerde de trotse molenaar De Boer dat zijn nieuw gebouwde rog- en pelmolen bijna klaar was en per 1 augustus ‘geheel zal zijn voltooid en [hij en zijn compagnons zich] van af dien datum zich vriendelijk aan belanghebbenden in de gunst houden aanbevolen’.

Lange reeks van molenaars

Toch zou Gerrit de Boer niet lang van zijn nieuwe molen genieten, want hij overleed plotseling in juli 1855. Zijn weduwe moest de molen verkopen, waarna Jan Gerrits Boerma en zijn vrouw uit Enumatil tot 1879 de eigenaars waren. Zij zijn de eersten in een lange reeks molenaars en eigenaars die in de loop van 170 jaar gebruik maakten van de trouwe diensten van deze fraaie windmolen: Tjerk Rienks Dijkstra, Harm Kwint, Ale Eelkes Sipma, Jan Alles van der Werff, Pieter Hendrik en Roelof Hazenberg, Hermanus en Jan Kiestra, Wierd Doekes Kloosterman, Pieter Harkes Banga en Edo, Popke Kor en Wijnand Broekema. Hun namen zijn wel uit de kadasterboeken en belastingdocumenten overgeleverd, maar nog veel, veel meer molenaarsknechten en dienstmeiden dienden en werkten op De Hoop. Hun ingekraste namen vinden we soms met enige moeite terug onder het stof op de oude houten balken van de molen. In de gloriedagen van deze windmolen werden er drie- tot vierhonderd zakken meel per week gemalen. Molenaars hielden dan om vijf uur ’s middags niet op: als het waaide, draaiden de wieken!

Tegenwoordig houdt een groep vrijwillige molenaars de korenmolen op vooral zaterdagmiddagen draaiende: Jan Holtkamp, Warner B. Banga, Hilko Hofstra, Wietze Dijkstra en Sikko Hoekstra zullen u, als de wieken ronddraaien en de molen dus open is, graag rondleiden en bijpraten over deze hoogbejaarde korenmolen.

De Hoop overleefde de wereldoorlogen en de verwoestende industriële revolutie, waarin menig windmolen de strijd verloor van de elektriciteit. Toch was de molen ook enkele keren op sterven na dood, zoals in maart 1939 toen een zware storm met rukwinden over ons land raasde en de kap een halve slag gedraaid werd, waarna de molen door dichtslaande zelfzwichtingskleppen op hol sloeg. Toen de storm even luwde en molenaar Broekema ‘den wedloop van de wieken stuitte, […] was de 90-jarige reddeloos kapot’. Alle hout- en latwerk was van de wieken geslagen en de daaropvolgende oorlogsjaren moest de gehandicapte molen met twee met ijzeren platen opgekalefaterde wieken draaien. De pelwerken werden in de loop der jaren uit de molen gesloopt en na diverse restauraties is de inrichting niet meer geheel authentiek.

In 1949, toen De Hoop 100 jaar werd, is de molen voor de eerste keer gerestaureerd.

De Hoop is een windmolen uit 1849 in Dokkum. De molen staat op één van de Dokkumer bolwerken.

Op het voorm. Baantjerbolwerk staat de hoge achtkantige stellingkorenmolen De Hoop (Zuiderbolwerk 2) , met bakstenen voet en een met riet gedekte houten romp. De molen werd in 1849 gebouwd ter plaatse van een in 1840 gesloopte standerdmolen. Het huidige kruiwerk is afkomstig uit een korenmolen in Uithoorn en is in 1949 aangebracht. De vroeger als korenen pelmolen dienst doende molen is in 1999 gerestaureerd.